Politiek: Een illustratie van de relevantie van moraliteit

Indien het een mensenrecht is voedsel te krijgen, dan zou het niet zo vergezocht zijn iedereen in "ons land" (elk territorium waar een overheid een aanspraak op legitieme macht doet) 200 Euro aan maaltijdcheques te geven. Als huisvesting dat is, dan zou iedereen recht moeten hebben op een sociale, passieve woning (opt-out principe op 18). Wie dat niet wenst (mobiliteit in plaats van stabiliteit), krijgt voor hetzelfde bedrag eco-cheques om de huur te betalen. Gebouwen zijn CO2 uitstoot nummer 1 (of was het van alle broeikasgassen, Jeremy Rifkin zal zei CO2 dacht ik), dus passieve gebouwen lijken mij een de enige manier om ons habitat ("de planeet") te redden EN mensen te voorzien van een bed en een dak boven hun hoofd. Als men dat voorstelt aan de doorsnee man of vrouw, vraagt deze "Is daar wel genoeg geld voor?". Welnu, indien onze maatschappij voor deze twee dingen geen geld kan vrijmaken, als daar geen voldoende technologie voorhanden is, voor wat dan wel? Wat is er dringender dan die twee dingen? Als er geld over is, stel ik natuurlijk voor dat aan onderwijs te spenderen (preventie als overheidstaak). Er zijn redenen om aan te nemen dat er voldoende middelen zijn in de westerse wereld en niet voldoende 'politieke wil' (ik zal de Chomskiaanse analyse van dat concept maar achterwege laten in deze bijdrage) om dat te delen met de rest van de wereld, dus waarom niet meteen onderwijs voor iedereen. Zo kunnen we aan gezondheidszorg doen door iedereen te informeren en een kans te geven om voor elkaar te zorgen op een redelijke manier. Als er dan nog genoeg geld is, kunnen we aan gezondheidszorg doen. Maar aangezien mensen zich tegenwoordig onsterfelijk wanen en de kredieteconomie zich te gemakkelijk in de schulden werkt, wil ik om fiscale redenen mensen niet te veel beloven.
Hoe verwezenlijken we dit? Door een nieuw en nog onbekender gezicht dat zich op de lijst bij Groen! zet? Door proberen stemmen af te snoepen van de PVDA+ lijst of de de opkomende Piratenpartij de kop in te drukken? Of door een idee te poneren?
In een republiek zouden deze twee rechten gewoon gegeven zijn. Niemand zou de rechten kunnen afnemen. We leven echter in een democratie en misschien is dat maar best. Wat ik wil, is niet wat iedereen wil en het is niet omdat ik een bepaalde politieke visie heb, dat ik deze (als een Leviathan) moet afdwingen bij de rest van de bevolking. Dus laten we gebruik maken van de Wetgevende Macht. Dit zou het volk moeten zijn. Welnu, in landen met een hoge internetpenetratiegraad is dat mogelijk. Iedereen heeft binnenkort een e-mail waar de overheid je kan bereiken (tax-on-web), voorlopig is de opkomstplicht nog niet virtueel. Dat houdt steek aangezien vrouwen nog steeds niet economisch zelfstandig genoeg zijn om hun man te verlaten en die er dus op nakijkt of ze wel juist stemt. Dat ze zo wanhopig vasthoudt aan materiele middelen die de testosteronrijke kostwinner verschaft, heeft alles te maken met de kinderen die een erfenis moeten krijgen om niet verstoken te zijn van...voedsel en onderdak. Wat was het punt voor ik deze tegenargumentatie even weerlegde? Welnu, dat we voor ieder wetsvoorstel (met een quorum van de huidige verkozen vertegenwoordigers) een referendum kunnen organiseren. Meer nog, dat dat automatisch het geval is. Indien mensen zich absoluut niet in politiek interesseren, blijven ze er van tussen. Indien ze per wetsontwerp/voorstel (juristen en politici weten op welke pervertering ik hier doel met de "/") echter interesse vertonen, kunnen ze ook per ontwerp stemmen.
Als er mensen durven beweren dat 'anderen' (nooit zijzelf, immer anderen) niet zouden werken indien ze niet op straffe van verhongering en dakloosheid zichzelf moeten verhuren op de arbeidsmarkt, dan heb ik maar 1 reactie: "Ik hoop dat de economie (zoals jij die ziet) snel in elkaar valt. Als dat de werkloosheid is die je vreest, hoera voor de werkloosheid. Leve de vrijheid van die mensen om te doen en laten wat ze willen. Zich niet kapot te werken indien ze dat niet kunnen."
Hoe moeten we dat betalen? Laten we een taxatie hebben op basis van mortaliteit. Een rationele belasting. Bijvoorbeeld door tabak, alcohol en geraffineerd suiker meer te taxeren. Tabak, niet sigaretten (daar zitten we al aan een maximum). Alcohol, inclusief de kosten verkeersongelukken die door alcoholconsumptie (die op hun beurt aanleiding geven tot te snel rijden). Welvaartziektes moeten zichzelf indekken door de juiste accijnzen te heffen. Het zout, vet en zoet eten dat men doorgaans koopt is geen voedsel. Het kan dus ook geen maaltijd vormen en vereist dus iets anders dan maaltijdcheques. Bijvoorbeeld geld. Dat lijkt me een uiterst geschikt middel om luxeproducten te kopen waarbij je afhankelijk bent van de private marktwerking.  Asociale woningen bouwen en het ontbreken van enige ruimtelijke ordening ten nadele van ons habitat (de golfbanen buiten het VK vallen gelukkig best mee, dus daar hoef ik niet over te beginnen) is echter een inbreuk op het publieke leven. Ach ja, de Belg heeft in een baksteen in zijn maag. Hij moet toch iets eten.

Kant en Kunst

Wie er Kant op naleest op de nederlandstalige wikipedia (dat komt er van als je je schrijvers niet betaald, dan doen minderheidstalen als Nederlands het in het begin heel slecht), komt uiteindelijk bij de citaten terecht (komaan, wie wil er nu niet Kant kort samenvatten?). De leukste zijn natuurlijk degenen zonder bron. Net zoals het leukste verhaaltje over Kant er 1 is dat meer dan waarschijnlijk niet waar is. Hier zijn de uitspraken:

Zonder bron

• "De mens is een ziekte op de huid van de aarde"

• "Mijn filosofie heeft me niets bijgebracht, maar veel bespaard."

• "Omdat geluk niet een ideaal van het verstand is, maar van de verbeelding."

• "Over smaak valt wel te twisten, maar niet te discussiëren."

Nu moet ik er meteen bij zeggen. Ik zag mezelf altijd als esthetisch relativist. Ik denk dat mezelf dat nog steeds kan noemen. Al zal ik niet zo kort door de bocht gaan door te stellen dat Nietzsche ongelijk had over de hele lijn. Dat zou een te gemakkelijke manier zijn om met esthetica af te rekenen. Als moraalwetenschapper zie ik in dat Kant het de moeite vond er een derde kritiek aan te wijden, ik heb nooit esthetica gekregen (behalve in het middelbaar, maar dus niet als moraalwetenschapper) en dat ik geen kunstwetenschapper ben. Toch zie ik in de Verlichting de neiging van filosofen de Rede te poneren als voldoende om aan ethiek te beginnen. Als naturalist (de enige te hanteren methode om tot wetenschap te kunnen komen, me dunkt) ben ik best bereid de beginselenmoraal als een fenomeen van redelijke en dus morele wezens te poneren. Schoonheid, die volgens Kant verschilt van smaken, herleid ik tot zaken als symmetrie en andere fitness-psychologische mechanismen. Zoals de formule van Euler plots gelijk is aan beide kanten. Soms is dat directer (universeel aantrekkelijk gezicht), soms indirect (abstracte concepten). Zit dat in een schilderij? Voor mij enkel wanneer het leven imiteert. Paul Bloom vertelt hoe we van kunst genieten. Vaak omdat we het oorspronkelijke willen (is schaars en dus duur en zodoende een middel tot status). Het genieten zelf, daarvoor laat ik even dit schilderij zien:

Dit is dan misschien wel objectief mooi, zoals welzijn objectief goed is en rechtvaardigheid een middel om het te bereiken; ik denk niet dat we daarom zijn werken moeten lezen. Laten we durven onszelf van ons verstand te bedienen, zonder leiding van een ander. Dat is Verlichting; dat is helaas, nooit voorbij.

Indien er filosofen dit lezen: Utilitarisme ligt in het verlengde van het project van de Verlichting. R.M. Hare had gelijk om alle fouten redenen. Maar hij had redenen, net zoals Kant en daarom alleen al zijn ze deel van dezelfde traditie. De recentste trend is misschien wel de Gentse traditie.

Niet alles wat blinkt...

Het kost 3 uur om naar "The Corporation" te kijken. Dus laten we slechts 1 zaak er uit lichten. Iets dat menig politiek liberaal nauw aan het hart ligt: Goud.

Carlton Brown: I've got to be honest with you. When the September 11th situation happened, and I must say, and I wanna say this because I don't want to take it lightly. It's not a light situation. It was a devastating act. It was really a bad thing. It was one of the worst things I've seen in my lifetime, you know. But, I will tell you and every trade will tell you, who was not in that building and who was buying gold and who owned gold and silver, that when it happened, the first thing you thought about was, "well, how much is gold up?" The first thing that came to mind was, "my God, gold must be exploding". Fortunately, for us, all our clients were in gold. So when it went up they all doubled their money. Everybody doubled their money. It was a blessing in disguise. Devastating, crushing, heart shattering, but on the financial sense, for my clients that were in the market, they all made money. Now, I wasn't looking for this type of help, but it happened. When the USA bombed Iraq back in 1991 the price of oil went from $13 to £40 a barrel, for cying out loud! Now, we couldn't wait for the bombs to start raining down on Saddam Hussein. We were all excited. We wanted Saddam to really create problems. "Do whatever you have to do, set fire to some more oil wells, because the price is going to go higher." Every broker was chanting that. There was not a broker that I know of that wasn't excited about that. This was a disaster. This was something that was, you know, catastrophe happening. Bombing. Wars. In devastation there is opportunity. 

Nee, niet het zwarte goud (dat ook natuurlijk). Maar het goud waarvan men weet dat het niet op zal geraken. En toch wil men steeds meer. Zo moet men verder goud ontginnen om toch maar met de conjunctuur om te kunnen gaan. Niet alleen in Midden-Amerika, maar in heel Latijns-Amerika. Aangezien er daar nogal wat regenwoud te vinden is, zou dat wel eens wat schade kunnen veroorzaken. Natuurlijk is China in die logica mee aan het stappen. Dat soort bronnen overtuigt natuurlijk niemand. Maar neutrale inleidingen in de problematiek zouden toch sommigen kunnen aanzetten tot enige twijfel. Sommige filosofen vinden 'wetenschap' dan weer een problematisch concept (toch als het als 'objectief') wordt geponeerd.

Open Monumentendag

Vandaag was het open monumentendag. Aangezien het wellicht de laatste keer was dat de Leopoldskazerne te Gent te bezoeken was, nam ik een kijkje. De rondleiding was leuk en wellicht had ik er goed aan gedaan te vragen waarom er her en der wordt gepocht met het 100-jarig bestaan. De kazerne bestaat namelijk al heel wat langer, zoals ook bleek uit de uitleg van de gids. Deze liet weten dat tijdens de Duitse bezetting, de kazerne herdoopt werd tot de 'Kaserne Kaiser Wilhelm'. Het valt aan te nemen dat het antwoord op mijn ongestelde vraag dan ook het herdopen van de kazerne ligt. Nu liet hij weten dat tijdens de bezetting een oud vrouwtje aanklopte en vroeg naar de Leopoldskazerne. Ze maakte zich kwaad bij het hernoemen van de kazerne en werd terechtgesteld voor haar luidruchtig protest. Ik had er goed aan gedaan te vragen hoe die dame heette, want uit het dagboek van Virginie Loveling kon ik dit niet afleiden. Ik citeer haar dagboek dat aan de wand terug te vinden was. Ik zet de hilarische zaken in het vet. Als je autoriteitsfiguren moet jennen, doe het dan met enige humor. Slimme mensen komen tot een redelijk inzicht. Domme mensen reageren met een bruutheid die hen dermate onpopulair maakt bij het gros van de bevolking dat de bezetting niet lang kan duren.
Een werkvrouw vernam ook, dat de nieuwe kazerne - de Leopoldskazerne - waarvan ze den naam zelfs nog niet kende, thans de Wilhelmskazerne hiet en als aldus moest aangeduid worden. Haar vaderlandsliefde was wakker geschud. Luide sprak zij haar verontwaardiging uit: ‘Een schande, al onze jongens dood doen, is nog niet genoeg; onze gebouwen moeten Duitsch worden. Mijn bloed kookt, als ik er aan denk.’Dit spookte dagen achtereen in haar hoofd, in bestendigen roes van gramschap en besef van machteloosheid. Wreken zou ze zich in de maat van het mogelijke; op een morgen maakte zij den omweg langs de Citadellaan, naar haar dagtaak gaande. Daar wist ze, dat steeds een schildwacht stond aan den voormaligen mess - het officiers-maaltijd gebouw onzer belgische bezetting thans ook als alles in vijands hand. Ze zou hun eens beet nemen. Ze naderde het huis, bezag het van beneden‘Landvet(te)’: mest. naar omhoog, als zocht ze om het te herkennen; toen zich aanstellend als aarzelde zij, en sprak den schildwacht aan, die verdrietig, in volle wapenrusting, met zijn voeten de kou trachtte weg te stampen:‘Dit hier is toch wel de Leopoldkazerne, niet waar?’‘Nein,’ antwoordde hij barsch, haar den rug toewendend en stapte metaalrinkelend verder langs het trottoir.Maar ze bleef staan totdat hij traag, lusteloos, weder op haar toekwam: ‘'t Is heel zeker, dat het hier de Leopoldkazerne moet zijn,’ hield ze vol.Hij zag haar aan met rustig ongenoegen en sprak geen woord. Dit moedigde haar aan om hem langer te tergen.‘Indien dat de Leopoldkazerne - steeds op het woord drukkend - niet is, zeg mij dan, waar ik de Leopoldkazerne kan vinden.’Nu was 't genoeg.Hij hief den loop van zijn geweer op, bracht dien naar voren, als een bedreiging van te gaan mikken en afvuren, wat haar den doodsangst op het lijf joeg, toen zei hij, er mede een bank aanwijzend op den overkant van de laan: ‘Ga ginder zitten, stout wijf.’IJzend, schier ademloos, onbekend met de strafmacht hem veroorloofd, en onwetend in hoever hij die toepassen zou, wankelde zij naar de bank en liet er zich op nedervallen. De schildwacht hernam zijn gang langs het zijpad van den mess, voorbij het schuilhuisje met de duitsche kleuren, heen en weder, zooals een witte beer doet in zijn hok.Voorbijgangers, en soldaten, deze ruisschend aan- en voortstappend, bezagen haar; enkelen keken wel eens om zich afvragend, waarom dat schamel vrouwtje daar zoo vroeg, bevend van kou, in de winterlucht, op de vochtige bank, onder die naakte boomen, zitten bleef... maar geen een sprak haar aan, en iemands hulp inroepen of opstaan dorst ze niet: Och God, en haar werk! Eindelijk na een tijdverloop, dat uren scheen, kwam een aflosser van den schildwacht. Ze wisselden een paar stille woorden, wat haar nieuwen angst gaf... Wat ging er nu met haar gebeuren? Ze kromp letterlijk in een, toen de geduchte vijand de laan overstak en recht op haar toetrad. Met de handen tezaam en met starren blik hem genade afsmeekend, wachtte zij 't vonnis af. Even met de punt van zijn bajonnet haar schouder beroerend, zei hij, den arm uitstrekkend:‘Marsch!’ waarop ze zoo vlug mogelijk wegijlde.
U ziet het. Dat leest een pak onschuldiger.
Er waren nog wat andere oude uitspraken te lezen. Op een bord stond gegraveerd: "Ars Longa. Vita Brevis". Uit de aforismen van Hippocrates, waar hij schrijft: De kunst is lang, het leven kort, kansen vluchtig, experimenten gevaarlijk, oordelen moeilijk. Maar het volledige aforisme was me onbekend en ik moest enkel denken aan wat Ronald M.S. Commers me afgelopen jaar had bijgebracht: ‘Ook al is het niet aan jou het werk af te maken, toch ben je niet vrij je eraan te onttrekken’ (bron: rabbi Tarfon). Dat ik daarna het dagboek van Virginie Loveling (die hij ook terloops had vermeld) tegenkwam op de rondleiding was dan ook puur toeval. Misschien niet zo'n puur toeval. Zo kan ik nog wel een link maken met de Habsburgers op basis van wat informatie die terug te vinden was over Karel V. Maar over de Stroppendragers moet je elders maar lezen. De link makende met wat Theo Maassen zegt over stropdassen (dat iedereen hem draagt waar hij het ongemakkelijkst zit), vroeg ik me af wat de etymologie zou zijn. Die blijkt van een andere orde te zijn, maar de herkomst is wel leuk om weten. Ik citeer de nederlandstalige wikipedia even:
De benaming das is volgens de conventie correct; het woord "stropdas" wordt traditioneel niet gebruikt. Deze term is ontstaan nadat het strikken van een das verbasterd is tot het stroppen van een das. Ter vergelijking: in het Duits zegt men "Halstuch" (Nekdas) en in het Engels (neck)tie (idem).
Herkomst: De dragers van de voorouders van de moderne das waren de senatoren in het oude Rome. Zij droegen zogenaamde Fascalia om hun stembanden warm te houden. Een politiek betoog voeren zonder stemversterkende instrumenten in de grote Senaatszaal was erg belastend voor de stembanden. Omdat de senaatsleden deze Fascalia droegen werd het gezien als een symbool van status en macht. Aangezien de Romeinse generaals niet achter konden blijven in hun machtsvertoon hebben ze de Fascalia als onderdeel van hun uniform opgenomen.
Toen ik het krantenartikel las over de slachting van een half miljoen varkens dat per jaar werd uitbesteed aan  Defensie had ik zin om te vertrekken. 10.000 varkens per dag moesten geslacht worden door verplegers, 2 weken in opleiding. "Net degenen die het minste op de hoogte waren van hun rechten", was te lezen. Dat zoiets emancipatorisch (bevel is normaliter toch bevel) te lezen was in een legerkazerne kwam bevreemdend over. Tot je beseft dat het een monument is en zo'n artikel niet op internet terug te vinden is. Het is wellicht uit de jaren '60. Enkel para's moeten eens een kip met de blote handen doden; maar slachtingen op een massale schaal, dat besparen we intussen onze soldaten gelukkig. Het waren ook maar tengere zieltjes, die verplegers in wording, want als er 1 van hen wordt gevraagd wat ze de hele dag doen, antwoord hij "Doden". Een nogal grim beeld om zo'n nobele taak. Hij had evengoed kunnen zeggen "Mensen ,die graag vlees eten omdat het zo lekker is, helpen". Dat de dieren slim genoeg waren om te weten wat er gaande was, zal intussen ook wel opgelost zijn door voldoende opdeling. Het ene varken weet niet wat zijn voorganger net is overkomen. We zijn veel beschaafder. Doet me overigens denken aan de moderniteit. Terwijl ik naar buiten wandelen, langs de ingang die voor mij ook als uitgang dient, bedenk ik wat de gids zei. Men vertrok langs links naar het front en langs rechts kwam men terug van het front. Het opsplitsen van de in- en uitgang is zeer belangrijk. Want anders, indien de soldaten tegen elkaar zouden kunnen zeggen hoe de zaken er voor staan, zou de desertiegraad te hoog liggen.

We Come In Peace (Shoot to Kill)

(Dit stuk is geschreven door Casper Verbuyst en verscheen voor het eerst in Van Stof Tot Nadenken, 2010)

Ik geef toe: ik ben een star trek fan. Neen, ik heb geen rubberen Vulcan oren in mijn schuif liggen of een bat'leth reproductie aan de muur hangen en mijn kennis van het Klingon is hoogstens passief. Maar ik ben wel vertrouwd met de meeste tv-series en ook de speelfilms zijn mij niet vreemd. En indien de situatie er zich toe leent, durf ik wel eens een subtiele referentie te maken naar de Borg. Ik ben een pseudo-trekkie. Waarom deze interesse? Naast het feit dat het star trek canon in essentie de kronieken zijn van ontdekkingsreizigers in space, meer dan reden genoeg op zichzelf, ben ik sinds jongs af aan gefascineerd door de subtiele maatschappijkritiek die verweven zit doorheen de series. Om maar meteen met de deur in huis te vallen: in de toekomst zijn we allemaal commies. En vegetariërs. Toegegeven, vegetariër zijn is niet moeilijk als je replicator op commando ethisch verantwoorde côte à l'os assembleert met als enige ingrediënt een beetje energie uit een koude fusiereactor. En indien er bijna geen materiële tekorten meer bestaan verdwijnt het sportieve element van het kapitalisme als sneeuw voor de zon.

Maar zelfs op de aarde, uiteraard het centrum van de United Federation of Planets en een baken van vredevolle samenwerking tussen alle soorten die genoeg op mensen lijken voor de occasionele interplanetaire seksscène, een gegarandeerd kijkcijferkanon onder het doelpubliek van puberende tienerjongens, is niet alles altijd peis en vree in de 24^ste eeuw. De collectieve welvaart, die voornamelijk bestaat uit automagisch geproduceerde schone en veilige energie, wordt op een egalitaire wijze verdeeld onder de hele wereldbevolking. Van armoede is geen sprake en de gestegen levensverwachting wordt opgevangen met een cocktail van medische vooruitgang en een verfrissend respect voor ouderen. Het milieu doet het, onder de rationele planning van de mens, beter dan ooit tevoren. Maar veruit het grootste deel van de ruimtevaart en het wetenschappelijk onderzoek, cruciale aspecten van deze futuristische wereld, valt onder het bewind van een hiërarchisch militair orgaan dat actief is binnen alle lagen van de maatschappij. Het meest gegeerde goed blijft hetzelfde wat het anno 2010 ook is: macht en aanzien. Jawel, in deze utopie hebben we de ketens van het kapitalisme van ons afgeworpen en een ethiek van tolerantie en verdraagzaamheid voor (bijna) alle levende wezens geadopteerd, maar we zijn nog altijd niet vies van een mooi omlijnde en sterk hiërarchische dominantiestructuur. In tegendeel, wanneer elk statusvoordeel uit geld en eigendom verwaarloosbaar wordt, is excelleren op professioneel vlak meer dan ooit de beste gok om macht te vergaren. En wil je echt carrière maken dan is er maar één keuze: join the army.

Ordehandhavers van de hele mensheid en omstreken, geboren uit de as van een nucleaire holocaust en de revolutie die volgde uit dit apocalyptisch falen, de United Federation of Planets Starfleet zoekt onophoudelijk naar nieuwe rekruten. Van naar 24ste eeuwse standaarden zo goed als ongeschoolde plebs die als kanonvlees kunnen worden gebeamed naar schier onbewoonbare planeten tot hoogopgeleide topwetenschapers van het kaliber dat enkel een verlichte maatschappij kan produceren om te garanderen dat het schip optimaal blijft presteren, er is een plaats voor iedereen die ideologisch conformeert en allen krijgen ze uitvoerige militaire training, een kajuit met zicht op de sterren en een spandex uniform in een kleurtje dat hun functie en dus waarde aanduid. Wie kan zich niet scharen achter Starfleet’s nobele doel, de Melkweg verkennen, contacten smeden met onbekende civilisaties en de collectieve kennis van de mensheid verbreden? Ex astris, scientia!

Uiteraard moet er hier en daar eens een offer worden gebracht. Sommige buitenaardse soorten misinterpreteren onze vriendschappelijke radiogroet wel eens als een aanval, bijvoorbeeld wanneer de resulterende straling blijkt hun schedel te doen smelten, en dit kan soms wel eens op een confrontatie uitlopen. In dergelijke gevallen is het aan de dappere heren en dames van Starfleet om zichzelf, en dus ook ons, te beschermen en dit desnoods met geweld. Gelukkig reizen de meest briljante wetenschappers van hun tijd mee op deze ruimteschepen en zijn de meeste naast hun dayjob als botanist of chemicus ook gespecialiseerd in op plasma gebaseerde phasers en quantum torpedos. Als extra motivatie om hun schip met hand en tand te verdedigen, nemen ze ook hun uitgebreide familie mee aan boord, die in geval van schipbreuk vaak mee met het schip ten onder gaat. Je zou van minder willen wederkerig beneficiële handelsrelaties aangaan met de vreedzame federatie.

Wat een verwarrende en onnodig pluralistische wereld leven we toch in, in contrast met deze visionaire toekomstvisie. Zal de mensheid de nodige eenheid bereiken die noodzakelijk is om reële vooruitgang te boeken? Of zal onze reis naar de sterren worden belemmerd door kleinburgerlijke reformisten? Men kan slechts blijven dromen dat de utopische idealen geschetst in deze tv-serie die generaties nerds heeft geïnspireerd ooit doorsijpelen naar de echte wereld en de mensheid in vredevolle samenwerking zal streven naar een betere toekomst. Voor iedereen die er aan wil meewerken.

Cultuurcheque Augustus

Sinds kort kan men de cultuurcheque langer gebruiken dan 30 juni. Namelijk tot 15 september.

Dat is heel wat. Zeer handig voor de student die tijdens het jaar geen tijd heeft voor cultuur, maar tijdens de zomermaanden meer rondlummelt in Gent dan in het boerevlaanderen.

Elke dag wandel ik voorbij Kunsthal Sint-Pietersabdij en vandaag had ik geen excuus om niet binnen te springen. De tentoonstelling die daar op me wachtte bleek "Ground" te heten van Bruno Stevens.

Een sterk staal fotografie te Palistina 2000-2010. Al betwijfel ik dat iemand 10 jaar nodig heeft om zoveel miserie te fotograferen in dat gebied. Ik zal maar niet speculeren wat hij met de rest van zijn tijd heeft gedaan. Hij was vroeger muzikant. Misschien ging zijn tijd daar naar toe. Of misschien trachtte hij de miserie van de onderdrukkers ook in kaart te brengen en was dat een heuse opdracht.

Ach, die was gemeen. Enkel omwille van het gebrek aan face-to-face interactie kan zo'n oversimplificatie geuit worden. Toen de toezichthoudster me vroeg wat het probleem nu juist was zei ik ook maar schaapachtig "religie". Wat moest ik zeggen? "De joden"? Als men een paar vooroordelen heeft, wil ik die best doorprikken. Maar de brave vrouw zat de hele dag op de foto's te kijken (van lijken, ruines, etc). Ze werd er duidelijk moedeloos van (ik ook trouwens tijdens het aanschouwen van de foto's) en dat is niet het moment om een zwart schaap aan te duiden. De woede en frustratie was in Palestina inmiddels reeds omgezet tot wanhoop. Aldus de folder die wat uitleg geeft bij de fotografie. Toen ze effectief zelf wat opperde "de mensen daar hebben een andere mentaliteit" (ik had een gevangenisbewaker aan eens hetzelfde horen zeggen over "oost-europese volkeren") begon ik dan maar mijn geopolitiek iets correctere analyse dat miljarden krijgen in militaire steun er kan voor zorgen dat de plaatselijke bevolking buitenspel werd gezet. Maar ik was op zoek naar foto 75. Dat was belangrijker dan een discussie met de vrouw aangaan, haar overtuigen Israël de boycotten en haar achter te laten, de staren op lijken met een daderfiguur in het hoofd.

Religie doorzag ze overigens ook onmiddelijk als drogargument. "Ze kunnen toch beiden hun eigen ding doen?", vroeg ze. Ik zei iets gevat over dat het om dezelfde gebieden ging. Maar natuurlijk ging het eerder om geopolitiek belang, strategische doelwitten en minder abstract: Water. Wie water heeft in deze woestijn, wint.

"Foto 75: Golan-hoogvlakten: Dit plateau van 65km op 20km werd in 1967 door Israël op Syrië veroverd. Alle oorspronkelijke bewoners werden verbannen met uitzondering van enkele duizenden Druzen uit vier dorpen in het uiterste noorden. Vandaag leven 17000 Israëli's hier in kibboetsen en Moshavs, samen met een groot deel van de Israëlische Defensietroepen."

Wat er niet bij vermeld staat is dat 15% van Israëls water hier vandaan komt. Dat water gaat overigens dus niet naar pakweg Syrië of Palistina.

Maar Bruno Stevens vertelt zeker geen Pro-Israël verhaal. Nee, hij laat het lijden zien van beide volkeren. Toch zijn de foto's in Palistina genomen. Ik vermoed omdat er daar meer lijden te zien is.

"Foto 73: Gevangenis Al Khiam: Honderden mannen en vrouwen werden gedurende ettelijke jaren zonder proces gevangen gehouden door Israël (officieel was enkel het SLA verantwoordelijk, maar de Israëlische aanwezigheid was overduidelijk in de gevangenis, en gevangen werden doorgaans door Israëlische officieren ondervraagd). Sommige gevangen verbleven hier gedurende meer dan 10 jaar, en minstens 14 mensen overleden door foltering."

"Foto 87: Ramallah: Het IDF gebruikt doorgaans met rubber beklede stalen kogels en scherpe munitie tegen groepen Palestijnse tieners die stenen gooien naar bunkers of naar gepantserde voertuigen, maar geen reële militaire bedreiging vormen. Meer dan 2000 jonge Palestijnen werden in de eerste drie jaar van deze nieuwe Intifada gedood."

Een nog al generische uitleg die niet past bij dit plaatje. Je ziet namelijk een 9-jarige (of misschien was hij toch reeds tiener) een coca-cola flesje (ik vermoed dat water te schaars is) vasthouden dat hij heeft omgevormd tot een (wellicht niet al te functionele) molotov-cocktail. Of zo lijkt het toch op de foto.

Zo ook foto 103 die, niet van 'woede en wanhoop', maar van verbijstering getuigt. Het zijn emoties van een tiener na een begrafenis van een plaatselijke Palestijnse landbouwer, gedood door Joodse kolonisten. Vermoedelijk heeft de fotograaf meer ervaring met chronische woede en een verbijsterde blik van wanhoop. Hoe dan ook, mijn indrukken zijn slechts gebaseerd op zijn foto's.

"Foto 92: Radwan Ishtayeh: 37 jaar oud, van het dorp Salem in de nabijheid van Nabloes, stierf op 2 juli 2001 als gevolg van kritische verwondingen in de borst en nek, opgelopen vroeger op de dag, wanneer Israëlische bezettingstroepen het vuur openenden op een groep van ongewapende Palestijnen na de begrafenis van Sameh Abu Haneesh. De man die hem kust [op de foto] is zijn broer Ibrahim Ishtayeh."

Sameh Abu Haneesh. Die naar herken ik nog van foto 30.

"Foto 30: Beit Dajan: Vrouwen die samenkomen voor de begrafenis van Smaeh Abu Henish, 23 jaar, uit Beit Dajan. Hij werd op 1 juli in Jeni samen met twee andere Palestijnen gedood tijdens een raketaanval op hun wagen door Israëlische Apache", dus Amerikaanse, maar dat -immer- terzijde "helikopters. Er werden zes raketten afgevuurd, waardoor de wagen volledig werd vernietigd en de lichamen werden verminkt."

Het lachwekkende contrast ontging me niet.

"Foto 133: Sderot: Het 'Qassam Museum' binne het Sderot politiecommissariaat, waar Israël zorgvuldig duizenden zelfgemaakte raketten bewaart die vanuit de Gazastrook afgevuurd werden. In totaal doodden zij 9 Israëli's in 10 jaar tijd."

Maar het is cynische humor. En uitspraken als "6 miljoen was veel te veel. Maar 9 valt best mee, zijn voor buitenstaanders misschien de eerste 5 seconden leuk, maar tijdens de tentoonstelling voel je je teveel semiet (of minstens mens) om zoiets nog maar te bedenken.

Triviaal lijden (12 jarig jongetje dat uit het niets door een granaat wordt getroffen), voorzienbaar lijden (392 gevallen te Naser ziekenhuis na operation 'Cast Lead') en collectief lijden (Bedoeïenendorp met de grond gelijk maken, al nemen zijn zelden tot nooit deel aan verzet, maar omdat ze geen 'wettig eigendomsdocumenten' hebben voor het land waar ze meer dan 100 jaar op leefden). Het komt allemaal aan bod.

Ook Israëli hebben het moeilijk (in de Gazastrook). De kolonisten met hun vertrek. IDF met het moeten dwingen van hun vertrek.

"Foto 67: Shirat Hayam: Een groep van 38 mensen, voor het merendeel religieuze tieners, heeft zichzelf vastgebonden op een dak, terwijl zij gebeden opzeggen en zingen. Ze worden geleid door Noam Arnon, uit Hebron. Zij waren de laatste kolonisten die werden geëvacueerd van deze nederzetting aan de kust."

Op foto 60 zien we een soldaat die emotioneel is tot tranen toe bij de evacuatie.

Wie de tentoonstelling nog gaat bekijken raad ik sterk aan het boekje te lezen. De volgende foto's (en de uitleg er bij) zijn de moeite waard: 108 (over Operatie 'Defensive Shield' waarbij 95 huizen werden vernietigd, 3000 mensen dakloos, meer dan 50 lichamen onder het puin teruggevonden), 114 (niet voor gevoelige kijkers, zes dagen dierf niemand het lichaam weghalen omwille van de intensiteit), 137 (de luchtmacht bombardeert, maar het laat mooie lijnen boven de horizon), 195 (ironisch lijden), 161 ("Hamas heeft de Israëli's de sleutel gegeven om zo te handelen", luidt zijn oordeel), 164 (meer dan 800 tunnels over 14km, doet aan de Vietcong denken), 169 (embargo cement en staal is goed voor de Palestijnse recyclage-mentaliteit), 19 (meer dan 15 jaar vooraleer een olijfboom olijven voorbrengt, 15 seconden voor een Israëlische bulldozer om hem te vernietigen en foto 180, waar dit weetje je des te harder treft), 183 en het meest hilarische is de afsluiter 186.

Ik citeer een laatste maal:

"Rafah, Gazastrook, 14 september 2005: Hamas blaast een deel van de 8 meter hoge scheidingsmuur op, die de Palestijnse stad scheid van Egypte. Duizenden mensen stormen in een ongelooflijke chaos over de grens om voor het eerst in 18 jaar familieleden te bezoeken...of om goedkope Egyptische goederen zoals sigaretten en benzine mee te brengen."

Het zal u niet verbazen dat ik weinig sympathie heb voor mensen die temidden van ontbering toegeven aan verslavingen. Als ik Afrikaanse kinderen zie roken en lijm snuiven treft mij dezelfde verslagenheid. Benzine treft dan weer mijn ecologisch bewustzijn. Toch is de basis hiervoor bij mij steevast antropocentrisch en is het menselijk lijden dat gepaard gaat met het gebrek aan benzine in de Gazastrook te hoog om ook dit te vooroordelen. Ze gebruiken het namelijk zelden voor transport (al zou ik in de woestijn liefst zo min mogelijk wandelen), maar voor sanitair. Elektriciteit werkt meestal op generatoren, zo ook hun waterzuivering en riolering. Men heeft zelden genoeg brandstof om een werkende infrastructuur te hebben.

Nee, wat de ecologische voetafdruk van Palistina betreft maak ik me geen zorgen. Zo zie je maar, er is nog goed nieuws in de wereld.

VSTN laatste editie

Wie Van Stof Tot Nadenken regelmatig leest, weet dat Bittere Ernst intussen een vaste rubriek is geworden. Als afsluiter van het jaar had ik ook een tekstje geschreven over de 3 A's. Geen van beide zijn in deze overvolle editie geraakt. Wel een verslagje over het Watchmen debat. Hier staan nog een paar fouten in, maar niet zo veel als in de originele versie en in de niet gepubliceerde opiniestukken. Om het trouwe lezerspubliek toch niet op hun honger te laten zitten, publiceer ik hier de tekstjes die het niet gehaald hebben.

De 3 A's.

Hier vind U ook de verwijzing naar het volledige Watchmen artikel (dan pas houdt de verwijzing naar de Comedian in het gepubliceerde artikel steek).

Het Bittere Ernst artikel ging deze keer over ons landje. Maar ook dat hangt amper aan elkaar. Al werkt het wel. Er is geen beter alternatief, enkel mooie dromen en beloftes. U ziet, de vorm reflecteert de inhoud.